Trẻ bị táo bón: Từ A-Z những thông tin mà mẹ cần biết

trẻ bị táo bón
Nội dung chính

Trẻ bị táo bón kéo dài sẽ cảm thấy khó chịu, ăn không ngon miệng, suy dinh dưỡng. Vậy mẹ cần làm gì để giúp con “tạm biệt” cơn ác mộng này?

Thế nào là trẻ bị táo bón?

Táo bón hay còn gọi là bón, hiện tượng này được định nghĩa là tình trạng đi cầu ít hơn 3 lần/tuần. Phân của trẻ bị táo bón có đặc tính khô, cứng hơn thông thường nên gây cảm giác khó chịu, đau đớn mỗi khi đại tiện.

Phần lớn trẻ bị táo bón sẽ khỏi trong vài ngày nếu được chăm sóc tích cực bằng cách thay đổi chế độ ăn uống, sinh hoạt, vận động hợp lý. Trường hợp này không quá nghiêm trọng và ảnh hưởng đến sức khỏe của bé.

trẻ bị táo bón

Thang điểm Bristol đánh giá mức độ táo bón

Thế nhưng, nếu bé bị táo bón kéo dài trong vòng vài tuần hoặc thậm chí là lâu hơn. Nhiều khả năng bệnh sẽ có nguy cơ chuyển sang giai đoạn mãn tính. Táo bón thể mãn tính sẽ khiến trẻ vô cùng khó chịu, và “làm phiền” nhiều đến cuộc sống, sinh hoạt.

Trong một vài trường hợp, táo bón lại là dấu hiệu cảnh báo của một bệnh lý nào đó liên quan đến hậu môn – trực tràng như polyp đại trực tràng, ung thư…

Nguyên nhân trẻ bị táo bón

Theo thống kê cho thấy, 95% trẻ táo bón là do nguyên nhân chức năng, phần còn lại là do thực thể:

Táo bón thực thể

Táo bón thực thể xảy ra do những nguyên nhân liên quan đến các bất thường về chuyển hóa/độc tố, thần kinh, cấu trúc hoặc rối loạn tại ruột. Những dấu hiệu này rất hiếm gặp nhưng phụ huynh cũng không nên ngoại trừ hay chủ quan.

Trẻ có thể mắc phải táo bón thực thể do những nguyên nhân sau:

  • Những tổn thương bẩm sinh: giãn đại tràng, phình đại tràng,…
  • Bất thường gây cản trở đường đi của chất thải: khối u đại tràng, trực tràng,…
  • Tổn thương hậu môn, trực tràng: nứt kẽ hậu môn, trĩ, hẹp trực tràng hậu môn
  • Liên quan đến bệnh lý gây tổn thương màng não, não: thoát vị màng não tủy vùng cùng cụt, tổn thương thần kinh vùng đuôi ngựa,…

trẻ bị táo bón

Bé bị tổn thương hậu môn – trực tràng gây táo bón

Táo bón chức năng

Táo bón chức năng là triệu chứng không xảy ra do bất thường về thực thể mà là do hệ tiêu hóa của trẻ chưa hoàn thiện. Bên cạnh đó, nguyên nhân gây táo bón chức năng còn liên quan đến yếu tố tâm lý hoặc thần kinh khác.

Táo báo chức năng là loại thường thấy ở trẻ, nó phổ biến nhất trong 3 giai đoạn sau ở trẻ:

  • Thời gian đầu bé tập tành ăn dặm, tiếp xúc với các thức ăn dạng đặc và ngũ cốc: Trong giai đoạn này, các bé thường rất lười ăn rau xanh. Nếu mẹ chiều theo ý của bé, cho con ăn những món mình thích đó là nhiều tinh bột, nhiều đạm nhưng nghèo nàn về nguồn thực phẩm giàu chất xơ. Điều này khiến cơ thể thiếu nước, hệ tiêu hóa hoạt động kém, phân trở lên rắn hơn. Hậu quả là bé đi ngoài khó khăn và dẫn tới táo bón.

trẻ bị táo bón

Bé có nỗi sợ hãi với nhà vệ sinh nên thường nín nhịn

  • Giai đoạn bé chuyển từ ngồi bô sang đi ngoài trong nhà vệ sinh: Tâm lý sợ nhà vệ sinh cũng ảnh hưởng đến chuyện “đi ị” của bé. Sự sợ hãi này có thể bắt nguồn từ chính người lớn. Có thể thấy bé đi vệ sinh quá lâu, mẹ đã gây áp lực cho bé khiến phản xạ rặn của bé bị gián đoạn.
  • Bé bị táo bón chức năng khi bắt đầu đến lớp: Hành vi nhịn đi đại tiện là biểu hiện thường thấy ở trẻ. Vì chúng không muốn gián đoạn cuộc chơi hoặc không thoải mái khi đi vệ sinh tại trường. Hành vi này lặp đi lặp lại sẽ khiến phân giữ lại ngày càng nhiều hơn trong trực tràng. Đồng thời, trẻ sẽ mất dần phản xạ đi ngoài tự nhiên, phân trở lên khô, cứng. Trẻ sẽ rơi vào một vòng tròn luẩn quẩn nhịn đại tiện – táo bón – táo bón nặng hơn.

Dấu hiệu thông thường của trẻ bị táo bón

Số lần đi đại tiện trong ngày hoặc trong tuần là bằng chứng rõ ràng tố cáo trẻ bị táo bón. Vậy tần suất trẻ đi đại tiện như thế nào là bé bị táo bón?

  • Trẻ sơ sinh: ít hơn 2 lần/tuần
  • Trẻ đang bú sữa công thức hoặc vẫn còn bú mẹ: ít hơn 3 lần/tuần
  • Trẻ lớn: ít hơn 2 lần/tuần

Tuy nhiên, trong một số trường hợp, tần suất đi đại tiện trong tuần lại không nói lên được điều gì. Nếu trẻ đi đại tiện với số lần trong tuần giảm, nhưng tính chất phân vẫn bình thường thì trường hợp này chưa thể khẳng định là bị táo bón. Ngược lại, nếu bé đi đại tiện đều đặn và thường xuyên, nhưng phân khô cứng, mỗi lần đi trẻ phải gắng sức, mất nhiều thời gian thì có thể trẻ đang bị táo bón.

dấu hiệu trẻ bị táo bón

Dấu hiệu táo bón ở trẻ

Vì vậy, để chắc chắn bé bị táo bón, bác sĩ sẽ dựa vào những yếu tố khác như sau:

  • Bé khó chịu, đau đớn, khóc thét mỗi khi đi đại tiện: Do lượng phân tích tụ trong ruột lâu ngày sẽ trở lên cứng, khô, thậm chí là khuôn to hơn bình thường. Điều này làm bé bị đau mỗi lần đi đại tiện. Thậm chí, nếu tình trạng này diễn ra thường xuyên còn có thể gây nứt/rách hậu môn, cơn đau sẽ có xu hướng tăng dần theo thời gian.
  • Bé phải gắng sức rặn đến toát mồ hôi: Táo bón khiến việc đi đại tiện của bé gặp trục trặc. Mỗi lần như thế, bé phải gắng sức, gồng mình để rặn. Biểu hiện nhận thấy rõ ràng nhất là mặt mày bé đỏ tía tai, nhăn nhó, toát mồ hôi, rên rỉ,…
  • Căng thẳng, ám ảnh khi phải đi đại tiện: Nhiều trẻ nhắc đến chuyện đi ị là khóc thét, thậm chí có hành động chống trả không muốn thực hiện. Sự ám ảnh này đều do quá khó chịu và đau đớn.

Nhận biết trẻ bị táo bón nặng qua triệu chứng nào?

Nếu mẹ nhận thấy trẻ thường xuyên bị táo bón kèm theo những dấu hiệu dưới đây thì khả năng cao trẻ bị táo bón rất rằng. Phụ huynh cần ngay lập tức có biện pháp điều trị kịp thời:

Phát triển không đồng đều về thể chất và trí tuệ

Táo bón làm bụng bé khó chịu, chương cứng. Điều này khiến bé ăn không ngon, chán ăn, dẫn đến biếng ăn. Nếu tình trạng này kéo dài, cơ thể sẽ không dung nạp được những dinh dưỡng cần thiết cho sự phát triển. Từ đó, ảnh hưởng đến thể chất và trí tuệ của trẻ. Cơ thể mất dần năng lượng sẽ khiến trẻ sẽ dễ bị còi cọc, chậm tăng cân, thấp còi, tiêu hóa kém, kém tập trung, cơ thể mệt mỏi.

Táo bón khiến trẻ khó chịu

Táo bón khiến trẻ khó chịu, ăn không ngon, biếng ăn, suy dinh dưỡng

Rối loạn tiêu hóa

Táo bón lâu ngày sẽ kéo theo nhiều bệnh lý liên quan đến tiêu hóa, đại tràng và ruột. Chẳng hạn như: kém hấp thụ, bệnh đại tràng, rối loạn chức năng vận chuyển ruột,…

Xuất hiện vết nứt hậu môn

Táo bón kéo dài làm thành hậu môn bị giãn ra, thậm chí xuất hiện vết nứt. Khi phân di chuyển qua sẽ cọ xát khiến tổn thương ngày càng nghiêm trọng. Điều này làm trẻ bị đau, ngứa ngáy, và đi ngoài kèm máu tươi. Trong trường hợp nghiêm trọng, vết rách hậu môn còn có thể bị nhiễm trùng dẫn đến áp xe.

tổn thương hậu môn

Tổn thương khu vực hậu môn khiến bé đau đớn mỗi lần đi vệ sinh

Lòi búi trĩ

Táo bón khiến trẻ phải gắng sức để rặn. Sự căng thẳng khi không thể đi cầu như bình thường có thể làm gia tăng áp lực bụng, khiến tĩnh mạch bị giãn. Đồng thời, sự sắp xếp của chúng trong mô, tạo sẽ bị xáo trộn. Hậu quả là trẻ sẽ có nguy cơ bị trĩ nội, trĩ ngoại hoặc kết hợp cả hai.

Sa búi trực tràng

Sa búi trực tràng là thuật ngữ ám chỉ một phần trực tràng bị sa ra ngoài hậu môn. Nguyên nhân là do phân tích tụ lâu tại trực tràng làm chúng mất dần khả năng đàn hồi. Hậu quả là các các mô trực tràng rơi ra ngoài hậu môn và trở nên lỏng lẻo, không trở về được đúng vị trí của nó.

 


Bé bị sa búi trĩBé bị sa búi trĩ trực tràng

Trẻ táo bón bị sa búi trực tràng sẽ thường xuyên có cảm giác ngứa ngáy, đau, khó chịu do chất nhầy bị rò rỉ. Thậm chí là rỉ máu mỗi lần đi cầu. Đây là một biểu hiện vô cùng nghiêm trọng ở trẻ bị táo bón, cần phải can thiệp phẫu thuật.

Điều trị táo bón ở trẻ như thế nào?

Với trường hợp trẻ bị táo bón nhẹ, phụ huynh có thể cải thiện và chăm sóc trẻ tại nhà bằng một số phương pháp sau:

Thay đổi chế độ dinh dưỡng

Dinh dưỡng là yếu tố quan trọng trong phác đồ điều trị táo bón ở trẻ. Mẹ nên chú trọng khẩu phần ăn giàu chất xơ đến từ nguồn rau xanh, trái cây, củ quả,…

  • Rau xanh: rau đay, mồng tơi, rau cải, súp lơ, rau ngót,… Đây là những loại rau giàu chất xơ, giúp bé sớm cải thiện triệu chứng táo bón.
  • Hoa quả: bưởi, đu đủ, cam, bơ, chuối,… Giúp trẻ bổ sung nước, chất xơ và các loại vitamin. Khi cho bé ăn hoa quả, mẹ nên cho bé ăn trực tiếp. Như vậy sẽ tốt hơn nhiều so với việc chỉ uống nước ép trái cây.
  • Ngũ cốc nguyên hạt: gạo lứt, đậu đen, đậu lăng,… Ngoài nguồn bổ sung tinh bột, dinh dưỡng thiết yếu cho sự phát triển, ngũ cốc nguyên hạt còn giúp cơ quan tiêu hóa của trẻ hoạt động ổn định hơn.
  • Hải sản: cua, tôm, cá, hàu,… Đây đều là những loại hải sản giàu kẽm và magie. Chúng có tác động tích cực trong việc hỗ trợ hoạt động của đường tiêu hóa. 
  • Sữa chua: Cung cấp lượng lớn lợi khuẩn cho đường ruột của bé. Nhờ đó giúp bé tiêu hóa thức ăn tốt hơn, ăn ngon miệng và ngăn ngừa và phòng tránh chứng táo bón.

Thay đổi chế độ dinh dưỡng cho trẻ

Thay đổi dinh dưỡng cho bé bị táo bón

Bên cạnh những thực phẩm có lợi cho hệ tiêu hóa của bé, mẹ cũng nên tránh cho trẻ ăn những thực phẩm có hại sau:

  • Thức ăn nhanh, đồ ăn đóng hộp: Những thực phẩm này chứa nhiều chất bảo quản. Hệ tiêu hóa còn yếu kém của trẻ sẽ khó có thể hấp thu và tiêu hóa được nguồn dinh dưỡng này. Do vậy, khi bé bị táo bón, mẹ nên hạn chế cho bé sử dụng những thực phẩm này nhé!
  • Đồ ăn dầu mỡ, cay nóng: Trẻ ăn nhiều đồ cay nóng, nhiều dầu mỡ sẽ dễ gây tình trạng khó tiêu, rối loạn tiêu hóa, làm nghiêm trọng hơn triệu chứng táo bón ở trẻ.
  • Sữa công thức nhiều dinh dưỡng: Sữa nhiều dinh dưỡng hoàn toàn không phải là nguồn bổ sung có lợi cho sức khỏe trẻ. Mẹ có thể thấy rằng, hệ tiêu hóa của trẻ mới hình thành và còn đang trong giai đoạn hoàn thiện, do đó trẻ sẽ không hấp thụ hết được nguồn thực phẩm giàu dinh dưỡng. Từ đó gây dư thừa lượng thức ăn không tiêu hóa hết và dẫn đến rối loạn tiêu hóa,

Khuyến khích trẻ vận động

Vận động mang lại tác động tích cực đến cho hệ tiêu hóa. Điều này làm sản sinh một số phản ứng có lợi cho hệ tiêu hóa, giúp kích thích nhu động ruột, tăng cường hiệu quả hoạt động của dạ dày và ruột. Từ đó giúp bé dễ dàng đi ngoài.

Tập cho bé thói quen đi đại tiện đều đặn

Trẻ trong độ tuổi biết nhận thức thường rất ham chơi. Do đó, trẻ sẽ vô tình hoặc cố ý kìm nén cơn mót đại tiện. Hành vi xấu này có thể gây ra táo bón. Vì vậy, mẹ cần tập cho bé thói quen đi đại tiện mỗi ngày một cách thường xuyên.

Thói quen đi đại tiện mỗi ngày vào một khung giờ nhất định sẽ tạo phản xạ đi ngoài tự nhiên cho bé. Từ đó loại bỏ “hành vi xấu” này, đồng thời phòng chống táo bón hiệu quả.

Tập cho bé đi cầu đều đặn

Tập cho bé thói quen đi cầu đều đặn

Massage cho bé 

Với những bé nhỏ hơn, chưa thể đi lại được, mẹ có thể giúp bé “vận động” bằng cách thực hiện các động tác massage bụng nhẹ nhàng. Có rất nhiều động tác massage giúp cải thiện tình trạng táo bón ở trẻ. Nhưng trong số đó, bài tập mang lại hiệu quả nhất phải kể đến là I Love U. Cách thực hiện cụ thể như sau:

Bước 1: Tay chạm nhẹ nên bụng bên phải của bé. Vuốt tay xuống theo hình chữ “I”

Bước 2: Thực hiện vuốt tay xuống theo hình như “L” ở phần bụng bên trái của bé

Bước 3: Tiếp tục “vẽ” chữ “U” lên phần bụng trái, dưới rốn

Bước 4: Lặp lại các động tác trên khoảng 10 – 20 lần

Thuốc nhuận tràng

Thuốc nhuận tràng là loại thuốc có tác dụng làm mềm phân, tăng hoạt động của đường ruột. Từ đó giúp bé đi ngoài dễ dàng hơn.

Loại thuốc này được chỉ định tùy theo độ tuổi, mức độ của trẻ bị táo bón. Thông thường, thuốc nhuận tràng được chia ra làm 2 loại:

  • Polyethylene glycol hay còn gọi là Macrogols: Thuốc có tác dụng thẩm thấu, hút nước vào ruột để giúp phân mềm hơn.
  • Thuốc nhuận tràng kích thích: Có tác dụng kích thích nhu động ruột, giúp đào thải phân ra ngoài dễ dàng hơn. Các loại thuốc thuộc nhóm này bao gồm: bisacodyl, sodium picosulfate, docusate sodium, senna,..

Thuốc nhuận tràng cho bé

Thuốc nhuận tràng cho bé

Điều trị táo bón cho trẻ bằng thuốc nhuận tràng cần tuân theo chỉ định của bác sĩ. Phụ huynh không được tự ý ra hiệu thuốc mua về dùng để tránh gây tác dụng phụ không mong muốn. 

Mẹo cho bé đi cầu dễ dàng

Mẹ cố gắng xây dựng cho bé thói quen đi vệ sinh mỗi ngày một cách đều đặn và thường xuyên. Thời điểm để bé đi vệ sinh có thể là vào buổi sáng, sau bữa ăn và trước khi đến trường là lý tưởng nhất. Nên dành thời gian cho bé thực hiện “nhiệm vụ” này càng nhiều càng tốt để bé không cảm thấy bị vội vàng.

Nếu bé không tuân thủ hoặc thắc mắc vì sao mình phải làm việc làm này, bố mẹ hãy giải thích cho trẻ hiểu.

Trẻ nào cũng thích được bố mẹ khen ngợi và tặng quà. Vì vậy, mỗi khi bé làm tốt một điều gì đó, ngay cả chuyện đi “ị”, hãy dành cho bé một món đồ chơi hoặc nấu cho bé món ăn mà bé yêu thích nhé! Hãy kiên trì từng chút một, vì việc thiết lập một thói quen cho trẻ, đặc biệt là chuyện đi “ị” là không dễ dàng. Bố mẹ tuyệt đối không nên quá căng thẳng về vấn đề này, không quát mắng, gây áp lực cho bé. 

Rèn luyện cho bé đi cầu thường xuyên

Bố mẹ cần kiên trì để giúp bé hình thành thói quen đi cầu thường xuyên

Bởi tâm lý có tác động vô cùng lớn đến kết quả điều trị táo bón ở trẻ. Nếu cha mẹ luôn căng thẳng, bé sẽ cảm thấy việc đi vệ sinh tựa như một cuộc chiến vậy. Dẫn đến sự không thoải mái và chấp hành theo sự cưỡng chế. Vì vậy, hãy để mọi chuyện diễn ra thật tự nhiên trong kế hoạch.

Trên đây là những thông tin xoay quanh vấn đề trẻ bị táo bón. Do hệ tiêu hóa của bé còn non yếu nên việc cơ quan này gặp “trục trặc” là chuyện thường tình. Thế nhưng, bố mẹ tuyệt đối không nên chủ quan. Hãy có những thay đổi tích cực về mặt dinh dưỡng và sinh hoạt cho bé để nỗi ám ảnh này không còn tìm đến. Mong rằng những chia sẻ trong bài viết sẽ giúp ích được cho phụ huynh. Chúc bé sớm khỏi bệnh!

Chia sẻ

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Nội dung chính

Nên đọc thêm